Çocukla Kişisel İlişki Kurulması

Çocukla Kişisel İlişki Kurulması – Makale

Çocukla kişisel ilişki kurulması, velayeti kendisine bırakılmayan anne veya babanın çocuğuyla düzenli olarak görüşmesini sağlayan hukuki düzenlemedir. Halk arasında "çocuk görme davası" olarak bilinir. Görüşme günleri ve saatleri mahkeme kararıyla belirlenir; koşullar değiştiğinde yeniden düzenlenebilir. Bu yazıda kişisel ilişkinin nasıl kurulduğunu, çocuk görme günlerinin hangi hâllerde değiştirildiğini ve velayet sahibinin çocuğu göstermemesinin sonuçlarını Yargıtay kararlarıyla ele alıyoruz.

Çocukla kişisel ilişki kurulması nedir?

Türk Medeni Kanunu m. 323'e göre ana ve babadan her biri, velayeti altında bulunmayan veya kendisine bırakılmayan çocuk ile uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir. Boşanma veya ayrılığa karar veren hâkim, velayeti vermediği eşin çocukla kişisel ilişkisini de aynı kararda düzenler (TMK m. 182).

Bu hak yalnız ebeveynin değil, çocuğun da hakkıdır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, ana ve babaları ayrılan çocukların ebeveynleriyle düzenli şekilde ve gözetim olmaksızın kişisel ilişki kurma ve sürdürme hakkı bulunduğunu; aslolanın üçüncü kişilerin gözetimi ve mekân sınırlaması olmaksızın doğrudan kişisel ilişki olduğunu belirtmiştir (E. 2015/9838, K. 2015/11646, 04.06.2015).

Çocuk görme davasını kimler açabilir?

• Velayeti almayan anne veya baba: kişisel ilişki kurulmasını veya mevcut düzenlemenin değiştirilmesini isteyebilir (TMK m. 323).
• Velayet sahibi anne veya baba: kişisel ilişkinin sınırlanmasını veya kaldırılmasını isteyebilir (TMK m. 324).
• Büyükanne, büyükbaba ve diğer hısımlar: olağanüstü hâllerin varlığı ve çocuğun yararına uygun düşmesi koşuluyla kişisel ilişki isteyebilir (TMK m. 325).

Büyükanne ve büyükbabalar bakımından Yargıtay iki yönlü bir ölçüt uygular. Olağanüstü hâller ispatlanmadığı hâlde büyükanne ve büyükbaba ile kişisel ilişki kurulması usul ve yasaya aykırı bulunmuştur (E. 2008/19498, K. 2009/1470, 04.02.2009). Koşullar oluştuğunda ise velayeti annede bulunan çocuk ile büyükbaba arasında, annenin velayet görevini engellemeyecek şekilde uygun sürelerle kişisel ilişki kurulması gerektiği belirtilmiştir (E. 2025/7881, K. 2025/10607, 03.12.2025). Kişisel ilişkinin annenin adresinde ve annenin huzurunda kurulması da isabetsiz sayılmıştır (E. 2010/1005, K. 2010/11852, 15.06.2010).

Çocuk görme davası nerede ve nasıl açılır?

• Görevli mahkeme: aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar.
• Yetkili mahkeme: çocuğun oturduğu yer mahkemesidir (TMK m. 326).
• Süre: dava açmak için bir süre sınırı yoktur; çocuk ergin olana kadar her zaman açılabilir.
• İnceleme: mahkeme çoğunlukla pedagog, psikolog veya sosyal çalışmacıdan rapor alır; idrak çağındaki çocuğun görüşüne başvurur.

Çocukla görüşme günleri nasıl belirlenir?

Kanun, çocukla görüşme günleri için hazır bir takvim öngörmez. Hâkim her dosyada çocuğun yaşını, eğitim durumunu, ebeveynlerin oturduğu yerleri ve uzman raporunu birlikte değerlendirir. Yargıtay'ın bu konudaki temel ilkesi şudur: kişisel ilişki düzenlemesinde asıl olan çocuğun yararıdır; ana ve babanın yararı ile çocuğun yararı çatışırsa çocuğun yararına üstünlük tanınır (2. HD, E. 2015/5053, K. 2015/8143, 21.04.2015).

Uygulamada en sık karşılaşılan düzenleme; ayın belirli hafta sonları, dini bayramların belirli günleri, yarıyıl tatilinin bir bölümü ve yaz tatilinde belirli bir süredir. Yargıtay kararlarından çıkan ölçütler şöyledir:

• Süre yeterli olmalıdır. Kişisel ilişki, babalık veya analık duygularını tatmin edecek ve çocuğun da ebeveyn sevgisini tatmasına yetecek uzunlukta olmalıdır. Yalnız belirli günlerde birkaç saatle sınırlı düzenleme yetersiz bulunmuş; dini bayram, yarıyıl tatili ve yaz tatilinde de yatılı olacak şekilde daha uygun süreli kişisel ilişki kurulması gerektiği belirtilmiştir (E. 2019/6293, K. 2019/11026, 07.11.2019; aynı yönde E. 2012/6703, K. 2012/26485, 07.11.2012).
• Bayram ve tatiller düzenlemeye dahil edilmelidir. Yarıyıl tatilini içermeyen ve dini bayramlar için kısa süre öngören düzenleme yetersiz sayılmıştır (E. 2009/18648, K. 2010/19598, 25.11.2010; E. 2014/24515, K. 2015/6930, 08.04.2015).
• Velayet sahibinin görevi engellenmemelidir. Kişisel ilişkinin her hafta sonu düzenlenmesi, anneyi tüm hafta sonları eve bağımlı hâle getireceği ve velayet görevini gereği gibi yerine getirmesini engelleyeceği için uygun görülmemiştir (E. 2025/8464, K. 2025/11498, 18.12.2025).
• Küçük yaştaki çocukta uzun süreli ayrılık uygun değildir. Yaşı itibarıyla anne bakım ve şefkatine muhtaç çocuk için daha kısa süreli ve yatılı olmayan kişisel ilişki kurulması gerektiği belirtilmiştir (E. 2016/480, K. 2017/5640, 09.05.2017). İki ile dört yaş arasındaki çocuk için aylık yatılı görüşmeye ek olarak yılda yirmi gün yatılı süre fazla bulunmuştur (E. 2014/13734, K. 2014/15745, 07.07.2014).
• Kademeli düzenleme yapılamaz. Gelecek yıllardaki koşullar önceden bilinemeyeceğinden, çocuğun ilerideki yaşları için şimdiden aşamalı kişisel ilişki düzenlenmesi isabetsiz bulunmuştur (E. 2015/18689, K. 2016/10969, 02.06.2016; E. 2017/50, K. 2017/2379, 06.03.2017).

Çocukla görüşme saatleri ve kararın uygulanabilirliği

Kişisel ilişki kararı, uygulanmasında tereddüt doğurmayacak kadar açık olmalıdır. Bu nedenle görüşmenin başlangıç ve bitiş saatleri hükümde gösterilir.

• Başlangıç ve bitiş saatlerinin gösterilmemesi ve "her on beş günde bir" gibi belirsiz ifadeler kullanılması usul ve yasaya aykırı bulunmuştur; görüşmenin eğitim günü olan cumadan başlatılması da doğru görülmemiştir (E. 2008/5190, K. 2009/7774, 22.04.2009).
• Çocuğun pazartesi sabahı teslim edilmesi, okul durumunu etkileyeceği için uygun bulunmamış; düzenlemenin çocuğun eğitimini aksatmayacak ve infaza elverişli olması gerektiği vurgulanmıştır (E. 2016/6547, K. 2016/7567, 13.04.2016).
• Ebeveynin cezaevinde bulunması gibi özel durumlarda, görüş günleri ve ortam araştırılmadan infazda soruna yol açacak düzenleme yapılamaz (E. 2016/10632, K. 2018/1622, 08.02.2018).

Çocuk görme günlerinin değiştirilmesi ve kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi

Kişisel ilişkiye ilişkin kararlar kesin hüküm oluşturmaz (2. HD, E. 2012/9745, K. 2013/9865, 09.04.2013). Koşullar değiştiğinde anne veya baba, çocuk görme günlerinin ya da çocukla görüşme saatlerinin değiştirilmesini her zaman isteyebilir. Yargıtay da çocuğun yaşı ilerlediğinde kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesinin mümkün olduğunu açıkça belirtmiştir (E. 2013/17063, K. 2014/2902, 17.02.2014).

Yeniden düzenleme talebinin kabul edildiği başlıca durumlar:

• Çocuğun büyümesi ve ebeveynin başka şehre taşınması. Çocuğun yaşının büyüdüğü ve annenin başka bir şehre taşındığı dosyada, daha uzun süreli ve yatılı olacak şekilde yeniden düzenleme yapılması gerekirken davanın reddi doğru görülmemiştir (E. 2021/1738, K. 2021/3339, 21.04.2021).
• Çocuğun görüşmek istemesi ve uzman raporu. Yatılı görüşmeye engel somut bir olgu bulunmayan, çocukların babalarıyla görüşmek istediklerini beyan ettiği ve uzman raporunun da bu yönde olduğu dosyada daha uzun süreli kişisel ilişki kurulması gerektiği belirtilmiştir (E. 2022/1399, K. 2022/2166, 08.03.2022).
• Ebeveynin yurt dışında yaşaması. Babanın Almanya'da, anne ve çocuğun Türkiye'de yaşadığı dosyada, temmuz ayındaki görüşmeye ek olarak belirli hafta sonları ve yarıyıl tatilinde bir hafta yatılı kişisel ilişki kurulması çocuğun yararına bulunmuştur (E. 2013/18138, K. 2014/3859, 25.02.2014).
• Mesafe. Ebeveynlerin ayrı şehirlerde yaşaması, gün ve sürelerin belirlenmesinde ayrıca gözetilir (E. 2008/19498, K. 2009/1470, 04.02.2009).

Velayet sahibinin çocuğu göstermemesi

Velayet sahibi, mahkemenin belirlediği gün ve saatlerde çocuğu diğer ebeveyne teslim etmek zorundadır. Ana ve babadan her biri, diğerinin çocukla kişisel ilişkisini zedelemekten kaçınmakla yükümlüdür (TMK m. 324/1). Velayet sahibinin çocuğu göstermemesi hâlinde üç yol vardır:

1. Kararın icrası. Kişisel ilişki kararının yerine getirilmesi için Adalet Bakanlığı'na bağlı adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğüne başvurulur. 2021 yılında yapılan değişiklikle bu işler icra dairelerinden alınmış; teslim, uzman eşliğinde ve ücretsiz yapılır hâle gelmiştir (5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m. 41/A ve devamı).
2. Disiplin hapsi. Kararın gereğini yerine getirmeyen veya yerine getirilmesini engelleyen kişi hakkında, şikâyet üzerine disiplin hapsine karar verilebilir (Çocuk Koruma Kanunu m. 41/F).
3. Velayetin değiştirilmesi. Velayet kendisine bırakılan taraf kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerini yerine getirmezse, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir; bu husus boşanma kararında taraflara ihtar edilir (TMK m. 182).

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, annenin çocuğun babayla kişisel ilişkisini sürekli olarak engellediği ve bu nedenle hakkında çocuk teslimine muhalefetten yaptırım uygulandığı dosyada, bu davranışı Kanun'un yüklediği yükümlülüğe aykırılık olarak değerlendirmiştir (E. 2013/1926, K. 2015/1139, 01.04.2015). Bununla birlikte engelleme iddiası ispatlanmalıdır: annenin kişisel ilişkiyi engellediğine ilişkin dosyada yeterli delil bulunmadığı tespit edilen davada bu iddia sonuca esas alınmamıştır (2. HD, E. 2016/5009, K. 2016/6233, 29.03.2016).

Uygulamada en önemli nokta, her göstermeme olayının tutanakla belgelenmesidir. Sözlü anlaşmazlıklar ve mesajlar tek başına yeterli olmayabilir.

Kişisel ilişkinin sınırlanması veya kaldırılması

Kişisel ilişki sebebiyle çocuğun huzuru tehlikeye girerse, ana veya baba bu hakkını yükümlülüklerine aykırı kullanırsa ya da çocukla ciddi olarak ilgilenmezse, kişisel ilişki kurma hakkı reddedilebilir veya geri alınabilir (TMK m. 324/2). Yargıtay bu yola ancak somut delil bulunduğunda izin verir:

• Ebeveynlerin aralarındaki çatışmayı çocuğa yansıttığı anlaşılsa da, sınırlamayı gerektiren sebepler ispatlanamadığı ve sosyal inceleme raporu ilişkinin sınırlanmadan devamı yönünde olduğu için annenin davasının reddi gerektiği belirtilmiştir (E. 2021/10671, K. 2022/1452, 16.02.2022).
• Gözetim altında veya belirli bir mekânla sınırlı görüşme istisnadır; kural, doğrudan ve gözetimsiz kişisel ilişkidir (E. 2015/9838, K. 2015/11646, 04.06.2015).
• Çocuğun güvenliğini ilgilendiren ciddi olgular varsa yatılı olmayan kişisel ilişki kurulması gerektiği kabul edilmiştir (E. 2015/5053, K. 2015/8143, 21.04.2015; uyuşmazlık Hukuk Genel Kurulu'nun E. 2017/2069, K. 2018/1179 sayılı kararına da konu olmuştur).

Sıkça sorulan sorular

Çocuk görme davası ne kadar sürer?

Süre mahkemenin iş yüküne ve uzman incelemesinin kapsamına göre değişir. Mahkeme, yargılama sürerken geçici kişisel ilişki kurulmasına da karar verebilir.

Çocuk babasını veya annesini görmek istemezse ne olur?

İdrak çağındaki çocuğun görüşü alınır ve uzman raporuyla birlikte değerlendirilir. Çocuğun isteği tek başına belirleyici değildir; ölçüt çocuğun üstün yararıdır.

Nafaka ödemeyen baba çocuğu görebilir mi?

Evet. Nafaka borcu ile kişisel ilişki hakkı birbirinden bağımsızdır. Nafakanın ödenmemesi çocuğu göstermemenin gerekçesi olamaz; nafaka alacağı icra yoluyla takip edilir.

Çocuk görme günleri tarafların anlaşmasıyla değiştirilebilir mi?

Taraflar fiilen farklı günlerde görüşme yapabilir. Ancak bağlayıcı olan mahkeme kararıdır; kalıcı değişiklik için kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi davası açılmalıdır.

Büyükanne ve büyükbaba torunuyla görüşmek için dava açabilir mi?

Olağanüstü hâllerin varlığı ve çocuğun yararına uygun düşmesi koşuluyla açabilir (TMK m. 325).

Sonuç

Çocukla kişisel ilişki kurulması, ebeveynin olduğu kadar çocuğun da hakkıdır. Yargıtay kararlarında görüşme gün ve saatleri; çocuğun yaşına, eğitimine, ebeveynlerin yaşadığı yere ve uzman raporuna göre belirlenmekte, koşullar değiştiğinde yeniden düzenlenmektedir.