Boşanma Davasında Kusur

Boşanma Davasında Kusur

Boşanmada kusurun belirlenmesi, davanın yalnızca kabul veya reddini değil; maddi ve manevi tazminatı, yoksulluk nafakasını ve yargılama giderlerini de doğrudan etkiler. Türk Medeni Kanunu kusuru tanımlamaz ve kusurlu davranışları tek tek saymaz. Bu boşluğu Yargıtay 2. Hukuk Dairesi ve Hukuk Genel Kurulu kararları doldurur. Bu yazıda hâkimin kusuru hangi kurallarla belirlediğini ve Yargıtay'ın hangi davranışları kusur saydığını karar örnekleriyle ele alıyoruz.

Boşanma davasında kusur nedir?

Kusur, eşlerden birinin evlilik birliğinin yüklediği yükümlülüklere iradi olarak aykırı davranmasıdır. Bu yükümlülüklerin çerçevesini TMK m. 185 ve 186 çizer: birlikte yaşama, sadakat, dayanışma, birliğin giderlerine katılma ve çocukların bakımına özen gösterme.

Evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına dayanan boşanma davasında (TMK m. 166/1-2) kusur iki aşamada önem taşır. İlk aşamada dava açma hakkını belirler: boşanmaya karar verilebilmesi için davalının az da olsa kusurlu olması gerekir; tam kusurlu eşin kusursuz eşe karşı açtığı dava reddedilir. İkinci aşamada boşanmanın mali sonuçlarını belirler.

Kusur dereceleri ve hukuki sonuçları

Mahkeme, tarafların ispatlanan davranışlarını karşılaştırarak bir kusur derecesi belirler. Her derecenin sonucu farklıdır.

Manevi tazminat için kusurlu davranışın aynı zamanda kişilik haklarına saldırı niteliği taşıması gerekir. Davacının kusuru daha ağır ise davalının davaya itiraz hakkı vardır (TMK m. 166/2); bu itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evliliğin devamında korunmaya değer bir yarar kalmamışsa yine boşanmaya karar verilebilir.

Boşanma davasında kusur tespiti nasıl yapılır?

Kusur belirlemesi serbest bir değerlendirme gibi görünse de Yargıtay denetiminde altı kural istikrarlı biçimde uygulanır.

1. Yalnız dayanılan vakıalar dikkate alınır. Dilekçelerde ileri sürülmeyen bir olay, tanık beyanında geçse bile kusur olarak yüklenemez. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, dayanılmayan tanık beyanında geçen hakaret vakıasının erkeğe kusur olarak yüklenemeyeceğini belirtmiştir (E. 2016/6282, K. 2017/11496, 23.10.2017).
2. Vakıa somut delille ispatlanmalıdır. Duyuma dayalı tanık beyanıyla kusur kurulamaz (2. HD, E. 2016/16861, K. 2018/5575, 25.04.2018).
3. Affedilen veya hoşgörüyle karşılanan olay kusur sayılmaz. Olaydan sonra evlilik birliği sürdürülmüşse, o olayın affedildiği veya en azından hoşgörüldüğü kabul edilir (aynı karar).
4. Tepki niteliğindeki davranış kusur değildir. Erkeğin süregelen güven sarsıcı davranışlarına tepki olarak ortaya çıkan kıskançlık kadına kusur olarak yüklenmemiştir (2. HD, E. 2019/1370, K. 2019/6652, 23.05.2019).
5. Kusurlar karşılaştırılır. Aynı davranış bir dosyada tam kusur, başka bir dosyada eşit kusur sonucunu doğurabilir; belirleyici olan karşı tarafın ispatlanan davranışlarıdır.
6. Süreklilik kusuru ağırlaştırır. Sürekli hakaret eden ve sürekli olarak başka bir kadınla evleneceğini söyleyen erkek, eşine bir kez fiziksel şiddet uygulayan kadına göre ağır kusurlu bulunmuştur (2. HD, E. 2023/1155, K. 2023/4346, 28.09.2023).

Boşanma davasında kusurlu sayılan haller nelerdir?

Aşağıdaki örneklerin tamamı Yargıtay 2. Hukuk Dairesi kararlarından alınmıştır. Her kararda sonuç, tarafların karşılıklı kusurları birlikte değerlendirilerek kurulmuştur; bu nedenle örnekler kendi dosyalarının koşulları içinde okunmalıdır.

Fiziksel şiddet

Fiziksel şiddet, kararlarda en ağır kusurlar arasında yer alır. Eşine fiziksel şiddet uygulayan, babasının eşine şiddet uygulamasına sessiz kalan ve eşini kendi ailesiyle yaşamaya zorlayan koca bakımından eşit kusur kabulü doğru görülmemiştir (E. 2012/1411, K. 2012/21702, 19.09.2012).

Şiddet, karşı tarafın kusurunu ortadan kaldırmaz. Şiddet ve hakaret içeren eylemleri bulunan koca ile güven sarsıcı davranışları bulunan kadın eşit kusurlu sayılmıştır (E. 2010/8268, K. 2011/9138, 26.05.2011). Kocanın şiddetine rağmen, eşinin üzerine sıcak su döken, bıçak çeken ve sadakat yükümlülüğüne aykırı davranan kadın daha ziyade kusurlu bulunmuştur (E. 2007/15328, K. 2008/15569, 20.11.2008).

Duygusal ve psikolojik şiddet

Yargıtay, son yıllardaki kararlarında bazı söz ve tutumları açıkça "duygusal şiddet" olarak nitelendirmektedir. Sürekli olarak başka bir kadınla evleneceğini söyleyen erkeğin bu davranışı duygusal şiddet sayılmış ve erkek ağır kusurlu kabul edilmiştir (E. 2023/1155, K. 2023/4346, 28.09.2023). Eşine duygusal şiddetin yanında ekonomik şiddet de uygulayan erkek tamamen kusurlu bulunmuş; bu davranışlar kişilik haklarına saldırı sayılarak manevi tazminata dayanak yapılmıştır (E. 2017/6166, K. 2019/2546, 11.03.2019).

Daha eski kararlarda aynı nitelikteki davranışlar farklı adlarla kusur sayılmıştır:

• Eşini istemediğini söyleyen, doğum sırasında ilgilenmeyen ve eşinin ailesiyle görüşmesini engelleyen koca tamamen kusurludur (E. 2010/9737, K. 2010/11883, 15.06.2010).
• Eşini sevmediğini ve istemediğini söylemek kusurdur; ancak aynı dosyada şiddet uygulayan koca daha ziyade kusurlu bulunmuştur (E. 2010/1819, K. 2011/2850, 21.02.2011).
• Eşini başkalarının yanında küçük düşürmek kusurdur (E. 2012/2061, K. 2012/21872, 20.09.2012).
• Eşini ve ailesini ölümle tehdit etmek, sevmediğini söylemek ve eşini kilosu üzerinden aşağılamak kocanın kusurları arasında sayılmıştır (E. 2012/10990, K. 2012/31910, 27.12.2012).
• Eşine beddua etmek, diğer kusurlarla birlikte kadının ağır kusurlu sayılmasında dikkate alınmıştır (E. 2019/5082, K. 2019/12571, 19.12.2019).

Güven sarsıcı davranış ve sadakatsizlik

Sadakat yükümlülüğünün ihlali, zina boyutuna ulaşmasa da kusurdur. Başka bir kadınla birlikte yaşayan erkek tam kusurlu bulunmuş; kadının barışmayı kabul etmemesi ve eşini eve almaması tepki niteliğinde sayılmıştır (E. 2025/5291, K. 2025/11719, 23.12.2025). Yurt dışında başka bir kadınla yaşayıp ondan çocuk sahibi olan ve Türkiye'deki eşi ile engelli çocuğunun ihtiyaçlarıyla ilgilenmeyen erkek, güven sarsıcı davranışı bulunan kadına göre daha kusurlu kabul edilmiştir (E. 2022/2876, K. 2022/4928, 26.05.2022).

Güven sarsıcı davranış yalnız üçüncü kişilerle ilişkiyle sınırlı değildir. Eşinden habersiz kredi çekmek de güven sarsıcı davranış sayılmıştır (E. 2016/16861, K. 2018/5575, 25.04.2018). Buna karşılık sosyal medya hesabında kızlık soyadını kullanmak güven sarsıcı davranış olarak nitelendirilmemiştir (E. 2021/1499, K. 2021/2952, 13.04.2021).

Ekonomik şiddet, kumar ve alkol

Eşinin maaş kartını alan, evin ihtiyaçlarına katkı sağlamayan ve ekonomik şiddet uygulayan erkeğin boşanmaya sebebiyet verecek derecede kusurlu olduğu kabul edilmiştir (E. 2025/3671, K. 2025/10619, 03.12.2025). Eşine şiddet uygulayan ve maaş kartına el koyan erkek ağır kusurlu sayılmıştır (E. 2019/8588, K. 2020/1636, 27.02.2020).

Aşırı cimrilik ve eşin kendi kazancını harcamasına izin vermemek de kusur olarak değerlendirilmiştir (E. 2023/306, K. 2023/3157, 14.06.2023). Sürekli kumar oynayan, alkol alan, eşine küfür eden ve birlik görevlerini yerine getirmeyen koca tam kusurludur (E. 2010/17417, K. 2011/17715, 31.10.2011).

Birlik görevlerini ihmal ve ilgisizlik

Evlilik, eşlere birbirine ve çocuklara özen gösterme yükümlülüğü getirir. Hamilelik ve doğum sürecinde eşiyle ilgilenmeyen, onu yalnız bırakan erkeğin davranışı kişilik değerlerine saldırı sayılmış ve manevi tazminatı gerektirdiği belirtilmiştir (E. 2026/2334, K. 2026/8310, 21.09.2026). Eşinin hastalığıyla ilgilenmeyen ve evlilik birliğine ilişkin görevlerini yerine getirmeyen koca tam kusurlu bulunmuştur (E. 2011/1319, K. 2011/23763, 27.12.2011).

İlgisizlik iki taraflı da olabilir: ilgisiz davranarak birlik görevlerini yerine getirmeyen erkek ile eşinin hastalığıyla ilgilenmeyen kadın eşit kusurlu sayılmıştır (E. 2021/7205, K. 2021/6816, 04.10.2021). Kişisel temizliğine özen göstermeyen ve önceden kabul ettiği hâlde eşinin önceki evliliğinden olan çocuğunu istemeyen erkek tamamen kusurlu bulunmuştur (E. 2016/621, K. 2017/5690, 09.05.2017).

Ailelerin müdahalesi, bağımsız konut ve evden kovma

Bağımsız konut temin etmeyen ve annesinin evliliğe müdahalesine sessiz kalan koca tamamen kusurlu kabul edilmiştir (E. 2011/21460, K. 2012/16891, 20.06.2012). Eşini evden kovan ve kilidi değiştirerek eve almayan koca da tamamen kusurludur (E. 2009/5802, K. 2010/7993, 21.04.2010; aynı yönde E. 2013/16501, K. 2013/29130, 10.12.2013).

Bu başlıkta somut olayın koşulları belirleyicidir. Evlendikten sonra yalnızca bir ay aileyle kalınıp ardından bağımsız konuta geçilmişse, konut temin etmeme ve müdahaleye sessiz kalma kusur olarak yüklenemez (E. 2015/13072, K. 2016/3600, 25.02.2016).

Kusur sayılmayan durumlar

Yargıtay kararlarında aşağıdaki hâller kusur belirlemesinin dışında tutulmuştur:

• Tepki niteliğindeki davranışlar: eşin ağır kusuruna karşı gösterilen kıskançlık veya barışmayı reddetme (K. 2019/6652; K. 2025/11719).
• Affedilen olaylar: olaydan sonra evliliğin sürdürülmesi (K. 2018/5575).
• Dilekçede dayanılmayan vakıalar: tanığın kendiliğinden anlattığı olaylar (K. 2017/11496).
• Eşin iradesi dışındaki durumlar: ergin çocukların babalarıyla görüşmemesi anneye kusur olarak yüklenemez (E. 2020/1648, K. 2020/2477, 02.06.2020).
• Hayatın olağan akışı içindeki tercihler: sosyal medyada kızlık soyadını kullanmak (K. 2021/2952).

Kusur mal paylaşımını etkiler mi?

Kural olarak etkilemez. Yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejiminde (TMK m. 202) her eş, diğerinin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibidir (TMK m. 236/1). Bu hesap eşlerin boşanmadaki kusuruna göre değil, evlilik içinde edinilen malların değerine göre yapılır. Şiddet uygulayan, birlik görevlerini ihmal eden veya güven sarsıcı davranışı bulunan eşin katılma alacağı bu nedenle azalmaz.

Kanun bu kurala tek bir istisna getirmiştir. TMK m. 236/2 uyarınca, zina veya hayata kast nedeniyle boşanma hâlinde hâkim, kusurlu eşin artık değerdeki pay oranının hakkaniyete uygun olarak azaltılmasına veya kaldırılmasına karar verebilir. Yargıtay uygulamasında bu istisna üç ölçütle sınırlanır:

• Boşanma kararı bu özel sebebe dayanmalıdır. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, tarafların zina sebebiyle (TMK m. 161) boşanmalarına karar verilmiş ve kararın kesinleşmiş olmasını TMK m. 236/2'nin uygulanması bakımından esas almıştır 
• Genel sebeple boşanmada uygulanmaz. Taraflar zina sebebiyle değil TMK m. 166'ya göre boşanmışsa, sadakatsizlik ispatlanmış olsa dahi pay oranı değiştirilemez; hüküm katkı payı alacağına da uygulanmaz 
• Azaltma hakkaniyete uygun olmalıdır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, katılma alacağının tümüyle kaldırılmasını hatalı bulmuş; tarafların kusur dereceleri, evliliğin süresi ile ekonomik ve sosyal durumları gözetilerek uygun bir oranda azaltma yapılması gerektiğini belirtmiştir 

Bu ayrımın uygulamadaki sonucu önemlidir: aldatma vakıası bulunan bir dosyada dava yalnızca evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına dayandırılırsa, TMK m. 236/2'den yararlanma imkânı kalmaz. Zina sebebine dayanılacaksa dava, sebebin öğrenilmesinden itibaren altı ay ve her hâlde eylemden itibaren beş yıl içinde açılmalıdır (TMK m. 161/2).

Kusurlu taraf nafaka alabilir mi?

Cevap, nafakanın türüne göre değişir. Kusur yalnızca yoksulluk nafakasında belirleyicidir.

Yoksulluk nafakası. TMK m. 175'e göre boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla diğer taraftan mali gücü oranında süresiz nafaka isteyebilir; nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz. Buna göre kusursuz, az kusurlu ve eşit kusurlu eş yoksulluk nafakası isteyebilir; ağır veya tam kusurlu eş isteyemez. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu da, boşanmaya sebep olan olaylarda daha ağır kusurlu olmayan eş bakımından bu koşulun gerçekleştiğini kabul etmiştir (E. 2017/1579, K. 2018/673, 04.04.2018).

Yoksulluk nafakası bağlanmış olsa da kalıcı değildir. Nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi hâlinde kendiliğinden; evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde mahkeme kararıyla kaldırılır (TMK m. 176/3).

Tedbir nafakası. Dava açılınca hâkim, eşlerin barınmasına ve geçimine ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK m. 169). Bu nafaka bir kusur yaptırımı olmadığından, boşanmada kusurlu bulunan eş lehine de hükmedilebilir. Bununla birlikte Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, zina eden eş yararına tedbir nafakasına hükmedilemeyeceği yönünde karar vermiştir. 

İştirak nafakası. Velayet kendisine bırakılmayan eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK m. 182/2). Bu yükümlülük çocuğa karşıdır; velayeti alan eşin boşanmada kusurlu olması iştirak nafakasını engellemez.

Boşanma davasında kusur nasıl ispatlanır?

Kusuru iddia eden taraf ispatla yükümlüdür. Hâkim delilleri serbestçe takdir eder; tarafların ikrarı hâkimi bağlamaz ve yemin delil olarak kullanılamaz (TMK m. 184). Uygulamada kusur şu delillerle ispatlanır:

• Tanık beyanı: olayı bizzat gören veya duyan, zaman ve yer belirten tanık anlatımı. Duyuma dayalı veya soyut beyanlar yeterli görülmez.
• Resmî kayıtlar: darp raporu, kolluk tutanağı, ceza dosyası, 6284 sayılı Kanun kapsamında verilen koruma kararları.
• Yazışmalar ve kayıtlar: mesaj, e-posta, sosyal medya içerikleri, banka ve kredi kayıtları. Hukuka aykırı yoldan elde edilen delil hükme esas alınmaz (HMK m. 189/2).

İspatta en sık yapılan hata, vakıaların dilekçelerde somut biçimde ileri sürülmemesidir. Dava ve cevap dilekçelerinde yer almayan bir olay, yargılama sırasında ispatlansa dahi kusur olarak yüklenmez.

Kusur belirlemesinde sık yapılan hatalar

1. Olayları "şiddetli geçimsizlik" gibi genel ifadelerle anlatmak, tarih ve somut vakıa göstermemek.
2. Ağır bir olaydan sonra uzun süre ortak hayatı sürdürüp ardından yalnız o olaya dayanmak; bu durumda af veya hoşgörü savunmasıyla karşılaşılır.
3. Tanıkları yalnızca duyduklarını aktaran kişilerden seçmek.
4. Karşı tarafın kusuruna verilen tepkinin ölçüsünü aşmak; ölçüsüz tepki bağımsız bir kusura dönüşebilir.
5. Kusur belirlemesini istinaf veya temyiz etmemek; karşı taraf lehine usuli kazanılmış hak doğar.

Sıkça sorulan sorular

Boşanma davasında kusuru kim belirler?

Kusuru aile mahkemesi hâkimi, tarafların ileri sürdüğü ve ispatladığı vakıaları karşılaştırarak belirler. Bu belirleme istinaf ve temyiz denetimine tabidir.

İki taraf da kusurluysa boşanma olur mu?

Evet. Her iki eşin kusurlu olması boşanmaya engel değildir. Kusur oranı boşanmanın kendisini değil, tazminat ve nafaka gibi sonuçlarını etkiler.

Tam kusurlu eş boşanma davası açabilir mi?

Açabilir; ancak davalı eşin az da olsa kusuru ispatlanamazsa dava reddedilir. Bu durumda TMK m. 166/4 uyarınca ret kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl ortak hayat yeniden kurulamazsa yeni bir dava açılabilir.

Duygusal şiddet boşanmada kusur sayılır mı?

Sayılır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, sürekli olarak başka bir kadınla evleneceğini söylemeyi duygusal şiddet olarak nitelendirmiş ve bu davranıştaki eşi ağır kusurlu bulmuştur (E. 2023/1155, K. 2023/4346).

Eşit kusurda tazminat ve nafaka alınır mı?

Eşit kusurlu eş maddi ve manevi tazminat isteyemez. Yoksulluk nafakası ise, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olması koşuluyla istenebilir.

Affedilen bir olay sonradan kusur olarak ileri sürülebilir mi?

Hayır. Affedilen veya hoşgörüyle karşılanan olaylar kusur belirlemesinde dikkate alınmaz. Ancak aftan sonra gerçekleşen yeni olaylar ileri sürülebilir.

Dava açıldıktan sonraki davranışlar kusur sayılır mı?

Kural olarak dava tarihinden sonraki olaylar o davada kusur olarak yüklenmez. Bununla birlikte sadakat yükümlülüğü boşanma kararı kesinleşene kadar sürer ve bu olaylar yeni bir davanın konusu olabilir.

Sonuç

Boşanmada kusurun belirlenmesi, kanunda hazır bir listeye değil, Yargıtay'ın somut olaylarda geliştirdiği ölçütlere dayanır. Aynı davranışın sonucu; sürekliliğine, ispatına, affedilip affedilmediğine ve karşı tarafın davranışlarına göre değişir. Bu nedenle vakıaların dilekçede somut biçimde ortaya konulması ve doğru delillerle desteklenmesi, kusur belirlemesinin ve ona bağlı tazminat ile nafaka sonuçlarının temelini oluşturur.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş veya danışmanlık yerine geçmez. Anılan kararlar kendi dosyalarının koşullarına göre verilmiştir.